To Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη στη Πλάκα

Την περασμένη Κυριακή 26 Νοεμβρίου 2017 πήγα στη περιοχή της Ακρόπολης κι επισκέφθηκα ένα φιλανθρωπικό bazaar στο Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλούνη, το μοναδικό μουσείο για το σύγχρονο κόσμημα στην Ελλάδα. Το Μουσείο άνοιξε στο κοινό τον Δεκέμβριο του 1994 ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός πολιτιστικού χαρακτήρα και στεγάζεται στο παλιό εργαστήριο και πατρικό του Ηλία Λαλαούνη, στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης. Είχα διαβάσει προσφάτως και το άρθρο στους New York Times “Lalaounis Continues to Create ‘Jewelry With a Soul’”, οπότε ενθουσιασμένη ήθελα να γράψω για το μουσείο, την ιστορία του και τις δυνατότητες του. 

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ στο nytimes com

Η όμορφη οικία της δεκαετίας του '30 ανακαινίσθηκε από τον Βασίλη Γρηγοριάδη σε σχέδια του Γάλλου αρχιτέκτονα Bernard Zehrfuss και στεγάζει στις μόνιμες συλλογές του περισσότερα από 4.000 κοσμήματα και μικρογλυπτά από 50 συλλογές, σχεδιασμένες από τον Ηλία Λαλαούνη, μεταξύ του 1940 και 2000. Από το 2001 προστίθενται στις μόνιμες συλλογές κοσμήματα, μικρογλυπτά και έργα διακοσμητικών τεχνών από τον ελληνικό και άλλους πολιτισμούς, με αποτέλεσμα τα εκθέματα του Μουσείου να εμπλουτίζονται συνεχώς. Στόχοι του μουσείου είναι η προβολή του αρχαίου ελληνικού κοσμήματος και η αναβίωσή του μέσα από την ανάδειξη του έργου του ιδρυτή του Ηλία Λαλαούνη.

Μοναδικό στο αντικείμενο του παγκοσμίως, αποτελεί έναν δυναμικό φορέα με πολυδιάστατο πολιτιστικό και εκπαιδευτικό έργο. Το ΜΚΗΛ είναι ένας ζωντανός και σύγχρονος οργανισμός με εκθέματα, δραστηριότητες και χώρους για μικρούς και μεγάλους, όπως ονειρευόταν ο ιδρυτής του. Το ΜΚΗΛ προσφέρει στους επισκέπτες του μία βόλτα στα ομορφότερα κοσμήματα του κόσμου, με καθημερινές ξεναγήσεις στους μόνιμους εκθεσιακούς χώρους, αλλά και σε περιοδικές εκθέσεις. Το Μουσείο εστιάζει τους στόχους του στην εξέλιξή του σε ένα διεθνές κέντρο προαγωγής της ιστορίας του κοσμήματος, της τέχνης της χρυσοχοΐας, αλλά και των διακοσμητικών και εφαρμοσμένων τεχνών γενικότερα. Πολιτιστικά και ερευνητικά προγράμματα, εκπαιδευτικές προτάσεις για παιδιά και νέους, εκδόσεις και προγράμματα ενηλίκων οργανώνονται διαρκώς.

Οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες του ΜΚΗΛ δίνουν έμφαση σε κοινωνικά προγράμματα για ειδικές ομάδες, όπως εκπαιδευτικές δραστηριότητες για μαθητές και άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και διαλέξεις και εργαστήρια για ενήλικες, ενώ συχνά επικεντρώνονται σε θέματα διακοσμητικών τεχνών, στην χρυσοχοΐα, στον σχεδιασμό και την πρακτική της κατασκευής του κοσμήματος. Οι ξεναγήσεις, που υλοποιούνται από τους επιμελητές του μουσείου, περιλαμβάνουν προβολή βίντεο για τις συλλογές και ειδικές παρουσιάσεις τεχνικών επεξεργασίας κοσμημάτων στο εργαστήριο.

Ξεναγήσεις πραγματοποιούνται καθημερινά σε ώρες λειτουργίας του Μουσείου, όμως για περισσότερες πληροφορίες για ομάδες άνω των 10 ατόμων πρέπει να γίνει απαραίτητη κράτηση.

Στόχος για το Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη είναι η λειτουργία του ως οργανισμού για τη μελέτη και την προβολή των διακοσμητικών τεχνών, με στόχο την ενίσχυση της πολιτιστικής παιδείας και της ποιοτικής ψυχαγωγίας. Θεωρούν ότι η προσέγγιση αυτή θα δημιουργεί διαρκώς νέες γέφυρες επικοινωνίας στο διεθνές πολιτιστικό προσκήνιο. Επίσης το ΜΚΗΛ διαθέτει info kiosk με πληροφορίες για τις μόνιμες συλλογές σε 7 γλώσσες. Το Μουσείο Κοσμήματος στηρίζεται στην αμφίπλευρη και στενή σχέση του με τους Φίλους-Υποστηρικτές του.

Ο Ηλίας Λαλαούνης γεννημένος στην καρδιά της Αθήνας το 1920 κάτω από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης, είναι σήμερα ένας διεθνώς αναγνωρισμένος δημιουργός κοσμημάτων. Γεννήθηκε στην Αγία Αικατερίνη της Πλάκας, εκεί μεγάλωσε και έζησε στην Πλάκα, στο κτήριο όπου στεγάζεται σήμερα το Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη. Καταγόταν από τους Δελφούς. Ο Ηλίας Λαλαούνης είναι ο μοναδικός καλλιτέχνης κοσμήματος που βραβεύτηκε από την Γαλλική Ακαδημία Καλών Τεχνών. Σπούδασε Νομική και Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1940 αναλαμβάνει θέση διευθυντή στην επωνυμία κοσμηματοποιίας του θείου του «Ζολώτα», όπου δημιουργούσε αποκλειστικά εκείνος τα σχέδια των κοσμημάτων.

Έχοντας εργαστεί στην οικογενειακή επιχείρηση για πολλά χρόνια, το 1968 ίδρυσε τη δική του εταιρεία, που σήμερα ονομάζεται Greek Gold-Ilias Lalaounis S.A. Αρχικά η επιχείρηση εγκαινίασε υποκαταστήματα σε ελληνικά νησιά, ενώ γρήγορα επεκτάθηκε σε πρωτεύουσες της Ευρώπης όπως το Παρίσι, τη Ζυρίχη, τη Γενεύη, το Λονδίνο και πόλεις ανά τον κόσμο όπως τη Νέα Υόρκη, το Τόκιο και το Hong Kong. Σταδιακά απέκτησε πάνω από τριάντα καταστήματα σε όλο τον κόσμο. Στη δεκαετία του ΄50 η ιδιοφυής του ιδέα να αναβιώσει το ελληνικό κόσμημα γνώρισε μεγάλη επιτυχία και αναμφίβολα άλλαξε τη ζωή και τη σταδιοδρομία του, αλλά και την πορεία του σύγχρονου ελληνικού κοσμήματος.

Αρχαία κοσμήματα, καθώς και προϊόντα της ανθρώπινης εργασίας και του πνεύματος προκάλεσαν τη φαντασία του και ενέπνευσαν τα σχέδια των κοσμημάτων του για τη σύγχρονη γυναίκα. Οι ιστορικές γνώσεις του Λαλαούνη και η ικανότητά του να εμβαθύνει στις πηγές της τέχνης και την ιστορία των πρώιμων πολιτισμών, τον οδήγησαν σε έναν αριθμό “αρχαιολογικών” συλλογών εμπνευσμένων από διάφορους πολιτισμούς της Ευρώπης, της Ασίας και της Αμερικής. Κατά τη δεκαετία του '70 ο Λαλαούνης απέδειξε την ανεξάντλητη ικανότητά του να δημιουργεί και την συνεχή του αναζήτηση για νέες ιδέες με μερικά θεαματικά σχέδια, βασισμένα στη σύγχρονη τεχνολογία, την αστρονομία, την ιστορία, τη μυθολογία, τη φύση και τη βιολογία, τους ξένους πολιτισμούς... αναφέρουμε μόνο μερικά από τα ερεθίσματά του.

Το διάστημα από το 1957 έως το 2001 δημιούργησε πάνω από 18.000 κοσμήματα και μικρογλυπτά και τουλάχιστον 50 συλλογές, δικής του έμπνευσης και δημιουργίας. Επιπλέον μελέτησε και αναβίωσε αρχαίες ελληνικές τεχνικές, ενώ δημιούργησε και νέα εργαλεία, τεχνικές και στυλ για την σύγχρονη αργυροχρυσοχοΐα όπως η τεχνική Ρεπουσσέ, η σφυρήλατη τεχνική, η συρματερή τεχνική, η τεχνική της πλεκτής αλυσίδας, η τεχνική της κοκκίδωσης και η καρφωτική τεχνική. Το 1957 παντρεύτηκε την Λίλα Αλτσιτζόγλου και απέκτησαν μαζί τέσσερις κόρες, την Αικατερίνη, την Δήμητρα, την Μαρία και την Ιωάννα.

Επίσης το 1957 οργάνωσε στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης την πρώτη έκθεση κοσμημάτων εμπνευσμένη από τους αρχαίους ελληνικούς πολιτισμούς. Μινωικά, μυκηναϊκά, νεογεωμετρικά, ανθέμια, γλαύκες... Και το διαχρονικό χρυσό μπεστ σέλερ του: ο κόμβος του Ηρακλή. Σήμερα, στο εκσυγχρονισμένο εργοστάσιο που ιδρύθηκε το 1993, τα κοσμήματα σχεδιάζονται και παράγονται για τα επώνυμα καταστήματα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Την επιχείρηση και το Μουσείο έχουν αναλάβει οι τέσσερις κόρες του Ηλία Λαλαούνη. Η Αικατερίνη σχεδιάζει κοσμήματα και είναι υπεύθυνη για τα καταστήματα στην Ελλάδα, η Δήμητρα είναι εγκατεστημένη στο Λονδίνο και εποπτεύει τα καταστήματα κοσμημάτων εξωτερικού, η Μαρία είναι υπεύθυνη παραγωγής και η Ιωάννα διευθύνει το μουσείο.

Το μοναδικό ύφος και οι καινοτόμες ιδέες του Ηλία Λαλαούνη, εντυπωσίασαν και σαγήνευσαν μεγάλες προσωπικότητες του θεάματος, του πολιτισμού, των τεχνών και του επιχειρηματικού κόσμου. Έτσι πολλοί ανέθεσαν στον Ηλία Λαλαούνη την δημιουργία συγκεκριμένων κομματιών ή και συλλογών, ως ειδική παραγγελία, τιμώντας τον, με σκοπό να δωρίσουν ή να αποκτήσουν οι ίδιοι ένα βαρύτιμο «κομμάτι» του «χρυσού» καλλιτέχνη. Η Τζάκυ Κ. Ωνάση, ο Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος, είναι μόνο μερικοί παραλήπτες ειδικών αναθέσεων, ενώ ο Ηλίας Λαλαούνης ανέλαβε, ακόμη, τον σχεδιασμό και την δημιουργία κοσμημάτων για θεατρικές παραστάσεις, ταινίες καθώς επίσης και την δημιουργία ορισμένων ακαδημαϊκών σπαθιών της Γαλλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών και της Ολυμπιακής Δάδας του 1992.

Το 1992 εγκαινιάζει το νέο εργαστήριο, της εταιρίας «Ηλίας Λαλαούνης-Greek Gold», Σύγχρονου Ελληνικού Κοσμήματος στην Νέα Κηφισιά. Η Μπάρμπρα Στράιζαντ, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ, η Σαρλίζ Θερόν, η Κάιλι Μινόγκ, η Τζοάν Κόλινς, η βασίλισσα Σοφία, η Άννυ-Αϋμον Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, η Έλενα Ναθαναήλ κλπ είναι λίγες μόνο από τις διάσημες γυναίκες που κατά καιρούς προτίμησαν τις δημιουργίες του Λαλαούνη. Ο ογκώδης τόμος με τις 15 συλλογές κοσμημάτων που βρίσκεται στα αρχεία του Μουσείου Πούσκιν της Μόσχας φέρει στο εξώφυλλο το όνομά του - ανάμνηση μιας μεγάλης έκθεσης από το 1998.

Στα αρχεία της Γαλλικής Ακαδημίας, το σπαθί, που τον έβαλε και επισήμως στους κόλπους της, φέρει κοσμήματα σκαλισμένα από το δικό του χέρι. Επίσης οι περίτεχνες μεταλλικές σκαλιστές ροζέτες στο λευκό μαρμάρινο δάπεδο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών είναι δημιουργίες του. Κι αυτά, που αναφέρουμε είναι τόσο λίγα... Σήμερα στο ισόγειο του Μουσείου λειτουργεί ένα αυθεντικό εργαστήριο κοσμήματος, που παραπέμπει στην μακρόχρονη χρήση του κτιρίου ως χώρου σχεδιασμού και κατασκευής κοσμημάτων, πριν τη διαμόρφωσή του σε μουσειακό χώρο. Το εργαστήριο λειτουργεί ως χώρος επίδειξης των βασικών τεχνικών της χρυσοχοΐας. Ένας έμπειρος χρυσοχόος βρίσκεται καθημερινά στον πάγκο εργασίας για να εισάγει τους επισκέπτες στα μυστικά της τέχνης του κοσμήματος, με πραγματικά υλικά και εργαλεία.

 

Τα μόνιμα εκθέματα απαρτίζονται από τις συλλογές του Ηλία Λαλαούνη, καθώς και κοσμήματα, έργα μικρογλυπτικής και εφαρμοσμένων τεχνών από ιδιωτικές συλλογές. Στον πρώτο όροφο οι μόνιμες συλλογές έχουν οργανωθεί σε 6 θεματικές ενότητες: «Χρυσή Αυγή της Τέχνης», «Η Ιστορία του Ελληνικού Κοσμήματος», «Συλλογές εμπνευσμένες από Ξένους Πολιτισμούς», «Συλλογές εμπνευσμένες από τη Φύση», «Συλλογές εμπνευσμένες από το Διάστημα, τη Βιολογία, την Τεχνολογία», «Ειδικές Αναθέσεις και Ιδιωτικές Δωρεές». Ο Ηλίας Λαλοαούνης που έφυγε από τη ζωή στις 30 Δεκεμβρίου 2013 ήταν πολύ περήφανος για τις κόρες του, που όλες συνεχίζουν να εργάζονται στην επιχείρηση της οικογένειας.

Στον δεύτερο όροφο εκτίθενται μικρογλυπτά από τις μόνιμες συλλογές, τα οποία εναλλάσσονται με περιοδικές εκθέσεις από τον χώρο των εφαρμοσμένων και διακοσμητικών τεχνών. Επιπλέον, στο Μουσείο στεγάζεται το αρχείο των συλλογών του Ηλία Λαλαούνη που περιλαμβάνει μοντέλα, μακέτες, σχέδια, καθώς και φωτογραφικό και ψηφιακό υλικό. Οι 15 Συλλογές εμπνευσμένες από ξένους πολιτισμούς φέρουν το όνομα του κάθε πολιτισμού... από πολιτισμούς της Ευρώπης, της Ασίας και της Αμερικής : ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ, AMERINDIAN, ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΥΡΙΣΤΑΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΣΕΠΟΛΗ, ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗ, ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΣΤΟ ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ («ΤΥΔΩΡ»), ΑΡΑΒΟΥΡΓΗΜΑΤΑ, ΠΡΟΚΟΛΟΜΒΙΑΝΗ, ΣΟΥΛΕΪΜΑΝ Ο ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΗΣ, ΒΙΚΙΝΓΚΣ, ΚΕΛΤΙΚΗ, ΚΥΠΡΙΑΚΗ, ΣΚΥΘΙΚΗ, ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ, ΠΛΑΤΕΙΑ VENDÔME, ΣΥΜΒΟΛΑ ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΕΙΑΣ

«Αγάπη, ατέλειωτη αγάπη», το τελευταίο μήνυμα του Ηλία Λαλαούνη. Η αγάπη είναι η λέξη, με την οποία θέλησε να μας αποχαιρετήσει ο κορυφαίος Ελληνας χρυσοχόος και κοσμηματοποιός, που πέθανε ήρεμα στο σπίτι του, στα 93 του χρόνια, με την αγαπημένη του Λίλα να του κρατά το χέρι στις 3 η ώρα ξημερώματα. Αυτές ήταν οι τελευταίες του λέξεις... παρακαταθήκη σε όλους μας! Έζησε μια ζωή γεμάτη διακρίσεις και βραβεύσεις... που είναι αδύνατο να τις αναφέρουμε. Το 1999 τιμάται με το Μετάλλιο της «Πόλεως των Αθηνών» από τον δήμαρχο Αθηναίων κ. Δημήτρη Αβραμόπουλο εις αναγνώριση της προσφοράς του εις την τέχνη και την ιστορία του κοσμήματος στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. O Ηλίας, που ο Αριστοτέλης Ωνάσης έλεγε «αυτός είναι Έλληνας»!

Η βιβλιοθήκη του ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΛΑΛΑΟΥΝΗ είναι ερευνητική και ανοικτή στο κοινό κάθε Δευτέρα, Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή, κατά τις ώρες λειτουργίας του Μουσείου. Διαθέτει σήμερα περισσότερους από 5.000 τόμους. Ειδικεύεται σε εκδόσεις γύρω από το κόσμημα, αλλά περιλαμβάνει και εκδόσεις για την αρχαιολογία και τις καλές τέχνες, τις εφαρμοσμένες και γραφικές τέχνες, τη φύση, ξένους πολιτισμούς, τη φωτογραφία και άλλους τομείς. Όπως είναι φυσικό, η πολιτική του ΜΚΗΛ ως προς την αγορά νέων εκδόσεων δίνει έμφαση στην τέχνη του κοσμήματος.. πιθανόν μια από τις πιο πλήρεις ερευνητικές βιβλιοθήκες σε ζητήματα που αφορούν το κόσμημα και σίγουρα τη μοναδική στην Ελλάδα.

Κάθε χρόνο η βιβλιοθήκη εμπλουτίζεται με εκδόσεις, που δωρίζονται ευγενικά στο ΜΚΗΛ από τους φίλους του, εκδόσεις πολύτιμες για τον αναγνώστη και τον ειδικό, είτε δημιουργό είτε μελετητή. Η βιβλιοθήκη απευθύνεται σε ερευνητές, αλλά είναι επίσης προσβάσιμη χωρίς περιορισμούς στους Φίλους του ΜΚΗΛ. Πρόσφατα η βιβλιοθήκη του ΜΚΗΛ εμπλουτίστηκε με 258 εξαιρετικά και σπάνια βιβλία τέχνης με πλούσια θεματολογία για το κόσμημα.

Πολιτιστικές Δραστηριότητες - Πολιτιστικό Πρόγραμμα ΣΠΕΔΟΣ

Η ονομασία ΣΠΕΔΟΣ προέρχεται από έναν αρχαίο κυκλαδικό οικισμό της εποχής της Χαλκοκρατίας (3200 - 1200 π.Χ.). Το όνομα υιοθετήθηκε για την περιγραφή των ετησίων πολιτιστικών προγραμμάτων, που υλοποιεί στους χώρους του το ΜΚΗΛ.

Το Café του Μουσείου στο ισόγειο και ο χώρος του Αιθρίου λειτουργούν καθημερινά για τους επισκέπτες, προσφέροντας καφέ, αναψυκτικά και ελαφρά εδέσματα. Επιπλέον, οι Φίλοι του Μουσείου έχουν προνομιακή χρήση του Δώματος με θέα τον Παρθενώνα. Για ιδιωτικά ή επαγγελματικά γεύματα στο Café, το Αίθριο και το Δώμα και υπηρεσίες catering, θα απευθυνθείτε στην Υπεύθυνη Κοινωνικών Εκδηλώσεων. Το ΜΚΗΛ διαθέτει ειδικά διαμορφωμένους χώρους υψηλών προδιαγραφών, που ανταποκρίνονται απόλυτα στις υψηλές απαιτήσεις του φιλότεχνου κοινού του.

Το Μουσείο βρίσκεται στην συμβολή των οδών Καλλισπέρη & Καρυατίδων, κάτω από την οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου και το θέατρο του Διονύσου. Το ΜΚΗΛ βρίσκεται παρακείμενο στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Συνδυάζοντας την υψηλή αισθητική με τη λειτουργικότητα, οι χώροι του ΜΚΗΛ αποτελούν το ιδανικό περιβάλλον για τη φιλοξενία κάθε είδους εταιρικών και κοινωνικών εκδηλώσεων. Οι επισκέπτες μπορούν να έλθουν στο ΜΚΗΛ με όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Ο σταθμός του μετρό ΑΚΡΟΠΟΛΗ απέχει μόλις 2 λεπτά με τα πόδια. Η στάθμευση στην παρακείμενη περιοχή είναι ελεύθερη.

 

Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη

Καρυατίδων & Καλλισπέρη 12, Ακρόπολη 117 42

τηλ. 210-9221044, 210-9239709

fax: 210-9242360

Ημέρες και Ώρες Λειτουργίας

Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο: 9.00 π.μ. - 3.00 μ.μ.

Κυριακή: 11.00 π.μ. - 4.00 μ.μ.

Το Μουσείο είναι κλειστό τις Δευτέρες και τις εθνικές αργίες.

Ηλίας Λαλαούνης με την εγγονή του Λάουρα Μακροπούλου

Electra koutouki visit to Ilias Lalaounis Jewelry Museum

2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2017, 9η Γιορτή Ρακιού στο Μούδρο της Λήμνου

ΡΑΚΙ, ΤΣΙΠΟΥΡΟ, ΟΥΖΟ ΛΗΜΝΟΥ

Γλέντι στο Μούδρο! Σήμερα Σάββατο 2 Δεκεμβρίου 2017, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μούδρου “Παύλος Κουντουριώτης” σε συνεργασία με τον Ο.Ε.Π.Α. Δήμου Λήμνου διοργανώνει την 9η Γιορτή Ρακιού στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΕΠΑΛ-ΓΕΛ Μούδρου. Η εκδήλωση, που ξεκινάει στις 7 μμ, περιλαμβάνει διαγωνισμό για την ανάδειξη του καλύτερου ρακιού της Λήμνου, παραδοσιακούς μεζέδες, ζωντανή μουσική, παραδοσιακούς χορούς από τα τμήματα παραδοσιακών χορών του Συλλόγου ΜΟΥΔΡΟΥ και πολλά άλλα.

Η συλλογή των δειγμάτων ρακιού, που θα βαθμολογηθούν από τους κριτές του διαγωνισμού ήδη έγινε την Παρασκευή 1 Δεκεμβρίου από τις 6 μ.μ έως τις 10 μ.μ στο χώρο του ΕΠΑΛ-ΓΕΛ Μούδρου. Η Λήμνος είναι γνωστή για τα κρασιά της από την αρχαιότητα, καθώς στην Ιλιάδα ο Όμηρος αναφέρει ότι οι Αχαιοί προμηθεύονταν κρασί από το νησί καθ'όλη τη διάρκεια του Τρωϊκού πολέμου. Η παρουσία του αμπελώνα είναι διαχρονική και διαρκής, εδώ υπάρχουν σωζόμενες ποικιλίες, όπως το διάσημο κρασί του Αριστοτέλη, το λημνιό ή καλαμπάκι.

Οι οίνοι ΠΟΠ (ΟΠΑΠ) Λήμνος (PDO Lemnos) θεσμοθετήθηκαν το 1982, στην ίδια αμπελουργική ζώνη όπου 11 χρόνια πριν (1971) είχαν θεσμοτετηθεί οι γλυκείς οίνοι ΠΟΠ (ΟΠΕ) Μοσχάτος Λήμνου. Οι οίνοι ΠΟΠ Λήμνος έχουν τον κωδικό ΛΜ. Υπάρχουν πολλές αναφορές από περιηγητές και τώρα στα σύγχρονα χρόνια για το αμπέλι και τα προϊόντα του (κρασί, τσίπουρο, πετιμέζι, σταφίδες, μούστος... ), που είναι δεμένα με την καθημερινότητα των λημνιών. Στο βόρειο τμήμα του Αιγαίου, ο αμπελώνας της Λήμνου έχει έκταση περί τα 7.500στρ, από τα οποία πάνω από το 90% καλλιεργούνται με τη λευκή ποικιλία μοσχάτο Αλεξανδρείας.

Ο Άγιος Δημήτριος θεωρείται το κατ' εξοχήν αμπελουργικό χωριό της Λήμνου, όπως και οι περιοχές Ατσικής και Νέας Κούταλης ως οι κύριες αμπελουργικές περιοχές. Αμπέλια υπάρχουν επίσης στη δυτική περιοχή της Μύρινας, καθώς και στην ανατολική περιοχή του Μούδρου σποραδικά. Ο νόμος ορίζει όλη την έκταση της Λήμνου ως ζώνη οίνων ΠΟΠ (ΟΠΑΠ & ΟΠΕ), όμως τα αμπέλια βρίσκονται κυρίως στο κεντρικό & νότιο τμήμα της Λήμνου, ώστε να προστατεύονται από τους βόρειους ανέμους.

Σχετικά με το ρακί, οι διάφορες ονομασίες προέρχονται κατευθείαν από την Αρχαία Ελλάδα, ενώ αναφορές κάνει και ο Αριστοτέλης. Έτσι, όχι μόνο αμφισβητείται η ανατολίτικη προέλευση του ποτού, που τόσο οι Τούρκοι διεκδικούν, αλλά υπάρχει και η ετυμολογική εξήγηση της λέξης, που ισχυροποιεί την ελληνική εκδοχή. Η ονομασία ρακή είναι το απόσταγμα που παράγεται από στέμφυλα ή στράφυλα από ρώγες ή αρχαία ελληνικά ραξ ή ιωνικά ρωξ, δηλαδή ρώγες σταφυλιών. Η ρακή λέγεται και τσικουδιά, επειδή τα στέμφυλα στην Κρήτη λέγονται και τσίκουδα. Εδώ τα στέμφυλα ονομάζονται και τσίπουρα, οπότε εκεί η ρακή λέγεται και τσίπουρο.

Τα παλαιότερα χρόνια η διαδικασία της απόσταξης για την παραγωγή ρακί ήταν ένα γλέντι για τους Λημνιούς, που λάμβανε χώρο στο λακαριό ή ρακαριό, προς τα τέλη του Οκτωβρίου με αρχές του Νοεμβρίου. Εκεί συγκεντρώνονταν φίλοι και γνωστοί για να ρακοβγάλουν. Περνούσαν τις ώρες της αναμονής της απόσταξης με διάφορους μεζέδες και μπόλικο ρακί. Η αρχική ονομασία ήταν ρακί και γι'αυτό χρησιμοποιούν τις λέξεις “ρακοβγάζω” κι όχι “τσιπουροβγάζω”. Σήμερα στη Λήμνο έχει επικρατήσει περισσότερο ο όρος τσίπουρο Λήμνου. Μετά το πάτημα των σταφυλιών και την παραγωγή του μούστου, τα στέμφυλα στραγγίζονται και μπαίνουν σε δοχεία για να γίνει η ζύμωση. Όταν η ζύμωση ήταν έτοιμη, τότε τα έβαζαν σε χάλκινο καζάνι... το «ρακοκαζάνισμα»!

Στη δεκαετία του 1920, ο τότε Kρητικός πρωθυπουργός της Ελλάδας Ελευθέριος Βενιζέλος ψήφισε νόμο στη Βουλή για την απόσταξη της ρακής, με τον οποίο δόθηκαν οι πρώτες άδειες για ρακοκάζανα σε αμπελουργούς της Κρήτης, έτσι ώστε να αρχίσουν να παράγουν νόμιμα τη ρακή. Το λημνιό τσίπουρο ή ρακί είναι προϊόν διπλής απόσταξης. Η διαδικασία αυτή αν και απαγορεύονταν μάθαμε ότι κατά την απελευθέρωση της Λήμνου 1912 ο Κουντουριώτης κι ο Βενιζέλος επισκεπτόμενοι το νησί και δοκιμάζοντας το ρακί, επέτρεψαν την συνέχιση της διπλής απόσταξης, η οποία επιτρέπεται σε λίγες ακόμη περιοχές της Ελλάδας.

Το ρακί παρασκευάζεται από την απόσταξη στέμφυλων (ή τσίπουρων) δηλαδή από τα υπολείμματα των σταφυλιών (ράκη), που μένουν μετά το πάτημα τους για την παραγωγή μούστου για την δημιουργία κρασιού. Αυτά μεταφέρονται στο λακαριό (ρακαριό ή καζάνι) και έπειτα από την διαδικασία της διπλής απόσταξης παρασκευάζεται το προϊόν. Από το οινόπνευμα των σταφυλιών παίρνουμε το πρωτοτσούκαλο (πρωτοράκι), το καλό και τα αποράκια. Ο κάθε παραγωγός έχει συνήθως τα μυστικά του, κυρίως σχετικά με τα μυρωδικά που χρησιμοποιεί μέσα στο καζάνι, που βράζει. Το πιο διαδεδομένο κι αγαπητό μυρωδικό ήταν ο σπόρος του γλυκάνισου της Λήμνου, ένα αρωματικό καλής ποιότητας στο παρελθόν. Το γλυκάνισο των Καμινίων φημιζόταν για το άρωμα του.

Αλλά και άλλα μυρωδικά, ανάλογα με τη «μυστική συνταγή» κάθε οικογένειας, όπως σύκα, μαστίχα, κρεμμύδια, μήλα, κυδώνια, σταφίδες, δαμάσκηνα, κούμαρα, κριθάρι, μοσχοκάρυδο και διάφορα άλλα αρωματικά... σε συνδυασμό με το άρωμα του Μοσχάτου Αλεξανδρείας δημιουργούν ένα άριστης ποιότητας προϊόν. Αναφέρεται ότι το ούζο της Μυτιλήνης έγινε πανελλαδικά αγαπητό χάρη στο γλυκάνισο της Λήμνου, που αποκλειστικά χρησιμοποιούσαν οι Μυτιληνιοί παραγωγοί. Το κοκτέιλ μυρωδικών, το οποίο σε καμιά περίπτωση δεν αποκαλύπτουν, το τοποθετούσαν μέσα στο καζάνι, σκέπαζαν το καπάκι κι άρχιζε το βράσιμο. Όταν η θερμοκρασία φτάσει στους 70 βαθμούς, τότε χαμηλώνουν τη φωτιά με τα ξύλα και προσπαθούν να την κρατήσουν σταθερή.

Διατηρούν σταθερή τη θερμοκρασία γύρω στους 70 βαθμούς, καθώς το αλκοόλ που παράγεται από το καζάνι, περνά σαν ατμός μέσα από το σωλήνα, το «λουλά». Οι ατμοί υγροποιούνται και έτσι παράγουν το τσίπουρο. Η διαδικασία συνήθως διαρκεί 12 με 14 ώρες. Το τσίπουρο της πρώτης απόσταξης ήταν πολύ βαρύ και δεύτερης ποιότητας. Τη δεκαετία του 1990 από τις 100 άδειες ήταν ενεργά 7 καζάνια (κυρίως λόγω του τυποποιημένου ούζου). Κάποτε τα λακαριά στη Λήμνο ήταν λίγα και γι' αυτό οι Λημνιοί κανόνιζαν με τη σειρά πότε κάποιο ήταν ελεύθερο, πήγαιναν στο λακαριό της περιοχής τους για να μπορέσουν να ρακοβγάλουν. Σήμερα από τις 40 άδειες λειτουργούν περίπου 20 καζάνια στη Λήμνο. Η διπλή απόσταξη του τσίπουρου, το κάνει περιεκτικότερο σε αλκοόλ... είναι ένα δυνατό ποτό για δυνατούς πότες αν το δοκιμάσετε σκέτο, αν και πίνεται θαυμάσια αραιωμένο με νερό και τον κατάλληλο ψαρομεζέ.

Το τσίπουρο θεωρείται το πλέον ανερχόμενο αμπελοπαραγωγικό προϊόν της Λήμνου και κερδίζει σταθερά έδαφος στις προτιμήσεις των φίλων του νησιού. Οι Λημνιοί αγάπησαν το τσίπουρο κι έμαθαν όχι μόνο να το παρασκευάζουν, αλλά και να ξεχωρίζει για την εξαιρετική ποιότητα του. Οι επαγγελματίες, αλλά και οι καταναλωτές μέσα από την τέχνη της απόσταξης δημιουργούν και καταναλώνουν ένα ωραίο προϊόν το οποίο δεν έχει καμία σχέση με τα εργοστασιακά. Κυκλοφορούν ορισμένες δημοφιλείς ετικέτες, που θα τις βρείτε σε όλο το νησί και στα σούπερ μάρκετ.

Η διαφορά με το ούζο, είναι ότι το ούζο είναι 70% απόσταγμα (και 30% προσθήκη νερού), ενώ η τσικουδιά είναι 100% απόσταγμα. Στη Κρήτη ο χώρος, που βγαίνει η τσικουδιά λέγεται ρακιδιό. Η τσικουδιά, το τσίπουρο και η ράκη είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Αναφέρουν ότι η διαφορά στο τσίπουρο είναι ότι παλιά πρόσθεταν μέσα δεύτερο προϊόν εκτός από σταφύλι για να κάνουν βρασμό, πχ. γλυκάνισο, πορτοκάλι, μαστίχα, σύκα.... Όταν λοιπόν δεν είναι από καθαρό σταφύλι, τότε λέγεται τσίπουρο. Επίσης η ρακή, σε αντίθεση με το γνωστό σε όλους τσίπουρο, είναι αποτέλεσμα μονής απόσταξης, κατά την οποία δεν προστίθεται άλλο αρωματικό φυτό.

Στη Λήμνο επιτρέπεται η διπλή απόσταξη από την εποχή, που επισκέφθηκε το νησί ο Ελ. Βενιζέλος. Οι λημνιοί πριν μεταφέρουν τα στέμφυλα στα λακαριά ή ρακαριά, κάπου 1,5 με 2 μήνες, κάλυπταν τα εναπομείναντα στέμφυλα με μια στρώση κουμδιών (ξερών φυκιών), ώστε να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη υγρασία, ξανασφράγιζαν το στόμιο με το λίθινο πώμα και αχυρολάσπη. Μετά προχωρούσαν στον βρασμό και διπλή απόσταξη. Το μοσχάτο Αλεξανδρείας, που έχει σχετικά αραιές και μεγάλες ρώγες, καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στη Λήμνο. Τα σταφύλια αυτά έχουν κουκούτσια και είναι εξαιρετικά νόστιμα, ενώ, αν ξεραθούν στον ήλιο, δίνουν μια γευστική σταφίδα. Η ιδέα παραγωγής γλυκού κρασιού από τη συγκεκριμένη ποικιλία, οφείλεται στην ιδιότητά της να φτάνει σε μεγάλο βαθμό περιεκτικότητας σακχάρων.

Η “λημνία άμπελος”, που αναφέρεται στις αρχαίες πηγές είναι η ερυθρή καλαμπάκι. Στη διάρκεια του 20ου αιώνα το αρχαίο “λημνιό” περιορίστηκε σε μικρή ξερή & βραχώδη περιοχή από την οποία πήρε και το όνομά του, αφού καλαμπάκι σημαίνει βράχος. Αυτή η ερυθρή αρχαία ελληνική ποικιλία λημνιό δεν προτείνεται για βρώση. Ενώ το μοσχάτο Αλεξανδρείας (ή εγγλέζικο ή ζιμπίμπο), που για τη Λήμνο είναι σχεδόν μονοκαλλιέργεια έχει τριπλή χρήση: για οινοποίηση, για παραγωγή σταφίδας & ως επιτραπέζια. Ήρθε στη Λήμνο στις αρχές του 20ου αιώνα από λημνιούς Αιγυπτιώτες, αρχικά καλλιεργήθηκε σε μικρή έκταση αλλά σταδιακά επεκτάθηκε πολύ περιορίζοντας σημαντικά την έως τότε κυρίαρχη ποικιλία της Λήμνου.

Η Λήμνος έχει ομαλό ανάγλυφο, που διαμορφώνουν χαμηλοί λόφοι και που στις πλαγιές και στις αβαθείς κοιλάδες τους καλλιεργούνται τα αμπέλια, σε σημαντικό ποσοστό (περί το 40%) πιστοποιημένα βιολογικά. Τα αμπέλια στη Λήμνο κάνουν βαθύ ριζικό σύστημα. Τα εδάφη στη Λήμνο είναι ηφαιστειογενή, λεπτόκκοκα και βαθειά, πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία και κάλιο. Ακόμα κι όταν οι κλίσεις είναι μικρές έχουν καλή στράγγιξη. Η μέση ηλιοφάνεια είναι υψηλή, η μέση βροχόπτωση χαμηλή, αλλά η σχετική υγρασία περί το 75%. Στη Λήμνο η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι από τις χαμηλότερες στα ελληνικά νησιά και οι συνθήκες καύσωνα πολύ σπάνιες.

Πάντως η Τουρκία κατοχύρωσε τη ρακή, όταν το 1989 ψηφίστηκε ο 1576/89 κανονισμός της ΕΟΚ για τα οινοπνευματώδη ποτά. Οι Τούρκοι κατοχύρωσαν το όνομα «raki» και οι Έλληνες τα ονόματα τσίπουρο Τυρνάβου, τσίπουρο Μακεδονίας, τσίπουρο Θεσσαλίας και τσικουδιά Κρήτης. Συνεπώς από το 1989 η ρακή στην Ελλάδα λέγεται πια επίσημα τσικουδιά, αν και η ονομασία ρακή είναι ελληνική λέξη. Για την προέλευση του ονόματος έδωσαν μάχη οι Τούρκοι για να πείσουν την διεθνή κοινότητα ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη rakı, η οποία με τη σειρά της προέρχεται από την αραβική araq, που σημαίνει «συμπύκνωση» δηλαδή η τελευταία φάση της απόσταξης.

Τον Δεκέμβριο του 2011 (ΦΕΚ 260Α 13-12-2011) η ονομασία προέλευσης ΠΟΠ Λήμνος επεκτάθηκε περιλαμβάνοντας πλέον και το ερυθρό σταφύλι της Λήμνου, το καλαμπάκι, που εκτός Λήμνου είναι γνωστό ως λημνιό. Ο πρώτος συνεταιρισμός στη Λήμνο ιδρύθηκε το 1930 και το πρώτο συνεταιριστικό οινοποιείο το 1958. Έως το 1995 περίπου η ΕΑΣ Λήμνου, ο Συνεταιρισμός ήταν ο μόνος παραγωγός στο νησί. Από το 1950 και μετά, η έως τότε χωρική οινοποίηση γλυκών κρασιών παίρνει εμπορικό χαρακτήρα και σταδιακά μεγαλώνει. Με την εξαίρεση κάποιων στρεμμάτων με Καμπερνέ σοβινιόν και κάποιων λιγότερων με Ιζαμπέλα, ο αμπελώνας της Λήμνου είναι παρθένος. Με το ΦΕΚ 3004Β 28-12-2011 καθορίζονται οι λεπτομέρειες παραγωγής όλων των οίνων ΠΟΠ Λήμνος.

Ποικιλίες οίνων ΠΟΠ (ΟΠΑΠ) Λήμνος:

για τους λευκούς οίνους: μοσχάτο Αλεξανδρείας (εγγλέζικο, ζιμπίμπο) 100%

για τους ερυθρούς οίνους: καλαμπάκι (λημνιό) 100% για τους ξηρούς

καλαμπάκι 90%, μοσχάτο Αλεξανδρείας 10% για τους γλυκείς

Τύποι οίνων ΠΟΠ (ΟΠΑΠ) Λήμνος: 

λευκός ξηρός

λευκός ημίξηρος

λευκός ημίγλυκος

ερυθρός ξηρός

ερυθρός οίνος λικέρ από λιαστά σταφύλια

ερυθρός οίνος από λιαστά σταφύλια / λιαστός

Από το καλοκαίρι 2017, αυστηρότερο είναι το νέο νομικό πλαίσιο για τους μικρούς αποσταγματοποιούς ρακής και επιτρέπει τη συνέχιση του παλαιότερου καθεστώτος διακίνησης μόνο στα άτομα, που αποστάζουν ετησίως πολύ μικρές ποσότητες για ιδιωτική χρήση και δεν εμπορεύονται. Για όλους τους υπόλοιπους μικρούς αποσταγματοποιούς καθίσταται υποχρεωτική η τήρηση βιβλίων και η έκδοση παραστατικών για την πώληση και διακίνηση της χύμα ρακής. Η ρακή και το τσίπουρο μάλλον έχουν μπει στο “στόχαστρο” της Κομισιόν, η οποία ζητά την επιβολή φόρου 50% στο ποτό, του συντελεστή φόρου κατανάλωσης, που εφαρμόζεται στην αιθυλική αλκοόλη.

Δηλαδή σύμφωνα με τις νέες διατάξεις η ρακή θεωρείται πια βιομηχανικό προϊόν και όχι παραδοσιακό αγροτικό. Ο μεγάλος κίνδυνος προέρχεται και από την προσφυγή που έχει κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, μετά από πιέσεις των μεγάλων ποτοβιομηχανιών της Ελλάδας, αλλά και του εξωτερικού. Η απόφαση της Ε.Ε. θα επηρεάζει και τις ελληνικές ποτοποιίες, αφού οδηγεί σε φόρο 12,75%, όταν σήμερα ο φόρος αυτός είναι μόλις 0,59% στο λίτρο. Φαντάζεστε λοιπόν πού θα φτάσει η τιμή της ρακής εάν εφαρμοστεί ο φόρος του 12,75%! Σήμερα ο κάθε παραγωγός επιτρέπεται να παράξει μέχρι 120 κιλά ρακής, μόνο για δική του χρήση. Από κει και πάνω όμως, αν θέλει να πουλήσει θα πρέπει να έχει βιβλία εσόδων-εξόδων και διακίνηση με τιμολόγια.

ΣΑΣ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΑΠΟΨΕ ΣΤΟ ΜΟΥΔΡΟ ΜΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ, ΜΕΖΕΔΕΣ ΚΙ ΑΛΛΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΌΝΤΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ! 

Electra Koutouki,  παραδοσιακό χορευτικό συγκρότημα Λήμνου

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ της Ηλέκτρας Κουτούκη

ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΑ ΓΛΥΚΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ

Συνταγές από το βορειοανατολικό Αιγαίο - ΛΗΜΝΟΣ, ΛΕΣΒΟΣ