Η "σπορά" του Παναγιώτη Μανίκη

Φέτος στην εκδήλωση του ΥΠΕΚΑ με καλεσμένη την Dr Vandana Shiva είχα την ευκαιρία να ακούσω ζωντανά και τον γεωπόνο, αγρότη, φιλόσοφο, τον Παναγιώτη Μανίκη. Είχα ακούσει τόσα πολλά για αυτόν τον «αγωνιστή της φύσης», που έμαθε τα μυστικά της φυσικής καλλιέργειας δίπλα στον Ιάπωνα φυτοπαθολόγο Μασανόμπου Φουκουόκα και ταξίδεψε σ’ όλο τον κόσμο. Τελικά το 1999 αποφάσισε να φτιάξει τον μικρό του “παράδεισο” στην Ελλάδα, το «Κέντρο φυσικής καλλιέργειας», που δημιουργήθηκε από ομάδα εθελοντών. Ήθελα να σας γράψω καιρό για τη «σπορά» του και την ιδιαίτερη αναβλάστηση, που εφαρμόζει.  Το κτήμα του, ένας μικρός παράδεισος 35 στεμμάτων βρίσκεται στο Κλησοχώρι της Έδεσσας

Ευκαιρία να σας γράψω δόθηκε από τη δημοσιότητα, καθώς από το Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας στο Κλησοχώρι της Έδεσσας, πριν μια εβδομάδα βρέθηκε στην Χίο με πρωτοβουλία της Ομάδας Διατήρησης Παραδοσιακών Ποικιλιών Σπόρων και μίλησε στην Απλωταριά για τα αγροκτήματα της αυτάρκειας ελπίζοντας ότι η “σπορά” του θα πιάσει τόπο. Όπως δηλώνει όλα ξεκίνησαν από ένα πρόβλημα υγείας, που αντιμετώπισε όταν ήταν 18 χρονών. Τότε αρρώστησε βαριά και οι γιατροί του είπαν ότι δεν θα ζήσει για πολλά χρόνια. Ξεκίνησε να κάνει μια αγωγή με φάρμακα για να μπορέσει να λύσει το πρόβλημα υγείας, που είχε. Δεν είδε, όμως, καμιά βελτίωση. Άρχισε να αισθάνεται ότι κινδυνεύει από τα ίδια τα φάρμακα, που υποτίθεται ότι θα τον έσωζαν.

Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει πολλές φορές έκανε τη μεγάλη στροφή και άρχισε να κάνει μια πιο υγιεινή.. κυρίως χορτοφαγική κατά βάση διατροφή, να νιώθει καλύτερα και τότε η υγεία του βελτιώθηκε και άρχισε να αναπνέει ελεύθερα. Μάλιστα τότε σπούδαζε στην Γεωπονική Σχολή και σκέφτηκε, ότι όπως ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει απόλυτα υγιής αν τρώει σωστά, το ίδιο θα ισχύει για τα φυτά και τα ζώα. Αισθάνθηκε ότι σίγουρα και άλλοι θα είχαν κάνει το μονοπάτι αυτό πριν από εκείνον και θα είχαν δουλέψει πρακτικά ...και ίσως να υπήρχαν και βιβλία, που θα μιλούσαν για αυτό. Το δεύτερο βιβλίο, που έπεσε στα χέρια του ήταν “Η επανάσταση ενός άχυρου” του Φουκουόκα. Το ξεφύλλισε και είπε “αυτό είναι”. Σε λίγους μήνες βρέθηκα στην μακρινή Ιαπωνία, κοντά στον άνθρωπο, που εμπνεύστηκε τη μέθοδο της φυσικής καλλιέργειας και έμαθε τα πρακτικά της δουλεύοντας στο χωράφι του.

Η φυσική καλλιέργεια δεν είναι απλώς μια μέθοδος γεωργίας αλλά κάτι πολύ περισσότερο. Σύμφωνα με τον Μανίκη, είναι ένα πνευματικό μονοπάτι, που φιλοδοξεί να παντρέψει θρησκεία, φιλοσοφία και επιστήμη, θεό, άνθρωπο και φύση. Μετά την Ιαπωνία, άρχισε να ταξιδεύει σε διάφορες χώρες. Δούλεψε σε φυσικά αγροκτήματα στην Ινδία, τη Βραζιλία… και κάποια στιγμή αποφάσισε να γυρίσει στην Ελλάδα, να αγοράσει ένα μικρό χωράφι και να δουλέψω πρακτικά για να αποδείξει, πρώτα στον εαυτό του, ότι αυτή η μέθοδος είναι εφαρμόσιμη και δεν είναι απλώς μια φιλοσοφία αφηρημένη. Πήρε λοιπόν το ’88 ένα μικρό αγρόκτημα 15 στρεμμάτων στην Έδεσσα και άρχισε να καλλιεργεί χωρίς φάρμακα, χωρίς λιπάσματα, χωρίς γεωργικά μηχανήματα, χωρίς βοτάνισμα, ακόμα και χωρίς να κλαδεύει τα οπωροφόρα δέντρα. Σήμερα, μετά από 25 χρόνια, τα 15 στρέμματα έγιναν 35 και φιλοξενούν 120 ποικιλίες οπωροφόρων δέντρων, που συνυπάρχουν μαζί με δασικά δέντρα, μαζί με λαχανικά, που μεγαλώνουν κάτω από τα πόδια τους, μαζί με σιτηρά και μαζί με φυτά, που βελτιώνουν το έδαφος, χλωρής λίπανσης, όπως λέγονται. Πρόκειται δηλαδή για μια τρισδιάστατη αξιοποίηση του κτήματος.

Στόχοι του κέντρου φυσικής καλλιέργειας

1. σπορές για αναβλάστηση των γυμνών βουνών και των ερήμων

2. δημιουργία φυσικών αγροκτημάτων στην Ελλάδα και το εξωτερικό

3. πρακτική ενημέρωση των μαθητών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

 

φωτογραφία του Γιάννη Κωσταρή - τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια των 2 εργαστηρίων φυσικής καλλιέργειας, που έγιναν σε ένα κτήμα στα Καμπόχωρα και στο Citrus

Οι προσπάθειες αναβλάστησης στην Ελλάδα ξεκίνησαν το 1993 από ομάδα εθελοντών και μέχρι το 1998 πραγματοποιούνταν σε διάφορες περιοχές, σε μικρή κλίμακα με επιτυχή αποτελέσματα. Τον Μάρτη και τον Οκτώβρη του 1998, πραγματοποιήθηκαν οι δύο πιο μεγάλες σπορές στον πλανήτη (συνολικής έκτασης 100.000 στρεμμάτων) με την μέθοδο της φυσικής καλλιέργειας στην περιοχή της λίμνης Βεγορίτιδος με την παρουσία του εμπνευστή της Masanobou Fukuoka. Τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά, γιατί παρά τις διαβεβαιώσεις ο χώρος δεν διαφυλάχθηκε από την βόσκηση αιγοπροβάτων. Ακόμα και εκτάσεις περιφραγμένες παραβιάστηκαν και καταπατήθηκαν από τους κτηνοτρόφους. Το 1999 και το 2000 έγιναν σπορές στο Ποικίλο Όρος της δυτικής Αθήνας σε συνολική έκταση 10.000 στρεμμάτων με πολύ μεγάλη επιτυχία.

Το 2004 και το 2006 έγιναν σπορές στην Ανθούσα της Πεντέλης σε έκταση 5000 στρεμμάτων, όπου και πάλι η βόσκηση συνετέλεσε σε μειωμένη επιτυχία της προσπάθειας. Παράλληλα έγιναν σπορές στην Πορτογαλία, Ισπανία Ιταλία σε μικρές εκτάσεις και μία μεγάλη σπορά στην Ινδία με την πρωτοβουλία του τότε πρωθυπουργού Raman Rao. Δεν αρκέστηκε λοιπόν, στην δημιουργία του μικρού “παραδείσου” του, αλλά ένιωσε ότι έπρεπε να σπείρουμε σπόρους στην έρημο, σπόρους στις ανθρώπινες καρδιές.  Όπως λέει ο κ.Μανίκης: «Ξεκινήσαμε, λοιπόν να υλοποιούμε σπορές για να πρασινίσουμε τα βουνά και τις ερήμους. Και το ένα έφερε τ” άλλο. Αυτό που κάναμε ήταν να προωθούμε πρακτικά την ιδέα της αυτάρκειας, αλλά και να προσφέρουμε και μια διέξοδο στη σημερινή πραγματικότητα της κρίσης, και μάλιστα σε μια Ελλάδα, που ταλανίζεται και υποφέρει σοβαρά από αυτή την κρίση. Θέλουμε να δώσουμε μια μικρή ανάσα στους ανθρώπους, να τους μάθουμε να καλλιεργούν τη γη, να φτιάχνουν λαχανόκηπους αυτάρκειας, να αξιοποιούν τα χωράφια που παλιά είχαν εγκαταλείψει, να πρασινίσουμε τον τόπο μας και να κάνουμε την Ελλάδα ένα απέραντο περιβόλι.»

Αυτό λοιπόν έκαναν και στη Χίο πριν λίγε μέρες, μαζί με την ομάδα των παιδιών, που μαζεύουν σπόρους και οραματίζονται μια πιο όμορφη Χίο. Και ακόμη κι αν ένας- δύο άνθρωποι ξεκινήσουν, θα είναι πολύ σημαντικό. Συμπληρώνει ο κ.Μανίκης: «Παρά το γεγονός ότι εδώ και χιλιάδες χρόνια καταστρέφουμε τη φύση, η φύση είναι τόσο νοήμων, που αν της δώσουμε αφθονία σπόρων, χωρίς να χρησιμοποιήσουμε τον ανθρώπινο νου και να αρχίσουμε να επιλέγουμε, τότε μπορεί να δημιουργήσει πολύ γρήγορα όμορφες καταστάσεις. Να πρασινίσουν τα βουνά μας, να ξανάρθουν οι βροχές, να παράγει ο τόπος άφθονη τροφή… Αυτό λοιπόν που χρειάζεται, είναι να προσφέρουμε γενναιόδωρα σπόρους στη γη και κάθε τι που θα κάνουμε να έχει ως κεντρική φιλοσοφία να είναι καλό για τη φύση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η γη είναι η μάνα μας και ότι αν είναι γόνιμη, τότε και η υγεία μας θα είναι δεδομένη». Τόνισε: «Πολλοί συνδέουν την υγεία με τα αντιβιοτικά ή με τις εγχειρήσεις, αλλά εμείς πιστεύουμε ότι ένα υγιές έδαφος έχει ως συνέπεια υγιή φυτά, υγιή ζώα και συνεπώς υγιείς ανθρώπους, που τρέφονται με αυτά».

Η πυρηνική ενέργεια δηλώνει παρούσα

Κάποιοι λένε ότι η πυρηνική ενέργεια αποτελεί μια «καθαρή» λύση για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανση του πλανήτη. Όλοι όμως ονειρευόμαστε ένα μέλλον περιβαλλοντικά ακέραιο, ασφαλές και ειρηνικό... και γι’αυτό η λύση είναι η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Με χαρά διάβασα σήμερα για εισαγωγή φυσικής ενέργειας στην Ευρώπη από την Ισλανδία. Τα μεγαλύτερα προβλήματα δημιουργούνται, γιατί προσπαθούμε να καλύψουμε τις ενεργειακές μας ανάγκες, ενώ προκαλείται η υπερθέρμανση του πλανήτη, η όξινη βροχή και η κατά τόπους ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα..  Δυστυχώς, οι βιομηχανίες για ίδια συμφέροντα και συγκεκριμένες Κυβερνήσεις προωθούν την πυρηνική ενέργεια ως «καθαρή» πηγή ενέργειας. Σήμερα έγινε γνωστό ότι η κινεζική εταιρεία China General Nuclear Power Corporation (CGN) θέλει να επενδύσει σε δύο νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες στη Ρουμανία σε συνεργασία με την καναδική εταιρεία SNC-Lavalin.

Η κατασκευή δύο νέων αντιδραστήρων στο Τσερναβόντα υπολογίζεται στα περισσότερα από 4 δισεκ. ευρώ. Η εταιρεία CGN υπέγραψε τη Δευτέρα «εμπιστευτική δήλωση προθέσεων προκειμένου να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την επένδυση σε αυτούς τους δύο αντιδραστήρες» και ο Κινέζος πρωθυπουργός Λι Κετσιάνγκ βρίσκεται στο Βουκουρέστι για επίσημη επίσκεψη. Η Ρουμανία αναζητούσε επενδυτές για τις μονάδες 3 και 4 του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της χώρας στο Τσερναβόντα από το 2011. Οι Κινέζοι επιθυμούν να συνεργαστούν με τους Καναδούς της SNC-Lavalin, οι οποίοι ασχολούνται με τους αντιδραστήρες τύπου Candu, μιας καναδέζικης τεχνολογίας, που ήδη χρησιμοποιείται στους δύο αντιδραστήρες, που λειτουργούν στο Τσερναβόντα.

Το νέο νησί της Ιαπωνίας συνεχίζει να σχηματίζεται...

Οι Ιάπωνες είχανε 40 χρόνια να δουν μια νησίδα να αναδύεται σ’αυτή τη ζώνη, ανοικτά των ακτών της Νισινοσίμα στο αρχιπέλαγος της Ogasawara, γύρω στα 1.000 χλμ νότια του Τόκιο. Συνεχίζεται το φαινόμενο και το νησί σχηματίζεται, ίσως όμως να εξαφανιστεί κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας εξαιτίας των κυμάτων. Είδαμε βέβαια μέσα από μέσα μαζικής ενημέρωσης πριν από δύο μήνες, ότι ένας άλλος ισχυρός σεισμός μεγέθους 7,7 βαθμών στο Πακιστάν, είχε επίσης προκαλέσει τη γέννηση ενός νησιού στην Αραβική Θάλασσα. Σκάφη της Ακτοφυλακής αναχώρησαν για μια αναγνωριστική αποστολή ελέγχου της νησίδας, η οποία αναδύθηκε σε απόσταση περίπου 500 μέτρων από τη Νισινοσίμα, ένα ακατοίκητο νησί του μικρού αρχιπελάγους Ογκασαουάρα.

Φωτογραφίες του νέου ιαπωνικού νησιού δόθηκαν στη δημοσιότητα από την ιαπωνική ακτοφυλακή, όπου απεικονίζεται από πανοραμική άποψη ο καπνός που δημιουργείται από την ηφαιστειακή έκρηξη. Το νέο νησί εμφανίστηκε μετά την έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου και η ιαπωνική κυβέρνηση δήλωσε ότι ελπίζει πως μ’αυτό, η χώρα θα μπορέσει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα. Την προηγούμενη Τετάρτη ήταν κυκλικό με διάμετρο 200 μέτρα, όμως επιμηκύνθηκε σε σχήμα πατάτας με μήκος 400 μέτρα και πλάτος 200. Μάλιστα την Πέμπτη σε υλικά εκτοξεύονταν σε ύψος 900 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, έναντι 600 μέτρων την προηγουμένη, ένδειξη ότι η ηφαιστειακή δραστηριότητα είναι πολύ έντονη.

Ο Γιοσιχίκο Ταμούρα του Ιαπωνικού Κέντρου Ωκεανογραφικών Ερευνών δήλωσε: «Μπορεί να μεγαλώσει κι άλλο, καθώς ο κρατήρας επεκτείνεται και το μάγμα ανεβαίνει». Στην Ιαπωνία, χώρα σεισμών και ηφαιστείων, έχουν συμβεί από το τέλος του πολέμου του Ειρηνικού τέσσερις ως πέντε ξαφνικές εμφανίσεις νησιών. Λόγω των σεισμών και του ατυχήματος της Φουκοσίμα, αλλά και θέματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής, η  Άνω Βουλή της Ιαπωνίας ενέκρινε το νόμο για τη δημιουργία ενός Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Αναμένεται ότι η νέα υπηρεσία θα διευθύνεται από τον σύμβουλο του πρωθυπουργού Σίντζο Άμπε στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής Σιόταρο Γιάτι, ενώ ο συνολικός αριθμός των υπαλλήλων θα αποτελέσει περίπου 60 άτομα. Η έδρα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας θα βρίσκεται στη Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας.

Το βάδισμα, η καλύτερη άσκηση υγείας!

Η επιστήμη μίλησε, το βάδισμα είναι η καλύτερη άσκηση για τη σωματική και ψυχική υγεία. Έρευνες αναλύουν τα οφέλη για τη καρδιά,  για αποφυγή εγκεφαλικού, για αντιμετώπιση του στρες, για αδυνάτισμα... Μάλιστα το γρήγορο βάδισμα είναι πιο αποτελεσματικό από το απλό χαλαρό βάδισμα...ίσως ακόμη και από το τρέξιμο. Σήμερα έκανα μια πολύ μεγάλη διαδρομή βαδίζοντας, όπως συνηθίζω να κάνω τελευταία σε κάθε ευκαιρία. Η αυξημένη μυική λειτουργία αυξάνει το μεταβολισμό και την κυκλοφορία του αίματος, που συνεπάγεται την ενδυνάμωση του καρδιοαγγειακού συστήματος. Η παρέα στο βάδισμα ήταν λόγος να γίνει μια ιδιαίτερα μεγάλη απόσταση χωρίς να το πολύ καταλάβω. Η ημέρα ήταν καταπληκτική το πρωί και η άσκηση κύλησε ευχάριστα!  Υπάρχουν πολλοί τύποι βαδίσματος... από τις πεζοπορίες ως το λεγόμενο Nordic Walking  με στικς (μπαστούνια στήριξης). Σημαντικό ρόλο όταν περπατάμε είναι η στάση του σώματος,  που πρέπει να είναι σωστή. Το σώμα πρέπει να είναι ίσιο, με τους ώμους προς τα πίσω και κάτω και την κοιλιά και τους γλουτούς σφιγμένους. Προτιμάτε τις πρωινές ώρες ή αργά το απόγευμα, που κάνει δροσιά και όχι τις ζεστές ώρες της ημέρας.

Μελέτη στη Καλιφόρνια σε ανθρώπους ηλικίας 18 έως 80 ετών, που διήρκεσε επί έξι χρόνια, διαπίστωσε ότι το περπάτημα με ταχύ ρυθμό είναι πιο αποτελεσματικό στη μείωση του καρδιολογικού κινδύνου σε σχέση με το τρέξιμο. Αρκεί ο άνθρωπος να καταβάλλει την ίδια ποσότητα ενέργειας με βάση τις θερμίδες, που καίει.. και στο βάδισμα και στο τρέξιμο. Το τρέξιμο μείωσε τον κίνδυνο για στεφανιαία νόσο κατά 4,5%, ενώ το γρήγορο βάδισμα κατά υπερδιπλάσιο ποσοστό 9,3%. Όσον αφορά τους επιμέρους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ο κίνδυνος εμφάνισης υψηλής αρτηριακής πίεσης (υπέρτασης) για πρώτη φορά μειώθηκε… Αυτά δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό του Αμερικανικού Καρδιολογικού Συλλόγου «Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology» από ερευνητές, με επικεφαλής τον δρα Πολ Γουίλιαμς του Εθνικού Εργαστηρίου Λόρενς Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια. Μελέτησαν περίπου 33.000 άτομα που έκαναν συστηματικά τρέξιμο και άλλα 15.000, που προτιμούσαν το περπάτημα (οι άνδρες 51% των δρομέων και 21% των βαδιστών).

Το Nordic Walking με τη βοήθεια των sticks ως δύο επιπρόσθετα σκέλη δίνει στο σώμα τη δυνατότητα για την καλύτερη κατανομή του βάρους, επιτρέπει την ενδυνάμωση των μέχρι τώρα ατροφικών και αδύναμων μυικών ομάδων και αποδεδειγμένα μειώνει το φόρτο των αρθρώσεων. Επίσης το καθημερινό βάδισμα 1-2 ώρες, αποτρέπει την εκδήλωση εγκεφαλικού επεισοδίου  σύμφωνα με σχετική δημοσίευση στο αμερικανικό περιοδικό «Stroke» (Εγκεφαλικό).  Άλλη μια νέα μεγάλη βρετανική επιστημονική έρευνα με επικεφαλή την Μπάρμπαρα Τζέφερις του University College του Λονδίνου. Μια μελέτη 10 χρόνων σε περίπου 3.500 άτομα ηλικίας 60 έως 80 ετών, χωρισμένους σε ομάδες ανάλογα με το ρυθμό βαδίσματος τους. Το 42% περπατούσαν περισσότερο από 8 ώρες την εβδομάδα και το 9% πάνω από 22 ώρες. Όσοι περπατούσαν 8 έως 14 ώρες την εβδομάδα (περίπου έως 2 ώρες ημερησίως), είχαν περίπου στο 1/3 χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού σε σχέση με όσους περπατούσαν λιγότερο από 3 ώρες την εβδομάδα έως καθόλου. Ο κίνδυνος ήταν ακόμα μικρότερος για όσους ηλικιωμένους περπατούσαν πάρα πολύ!

Το βάδισμα κάνει καλό, αφού αυξάνει τις καύσεις του οργανισμού, χαλαρώνει και μειώνει τις πιθανότητες οσφυαλγίας και δυναμώνει τους μύες των ποδιών. Όταν βαδίζουμε, δεν πρέπει να γέρνουμε το σώμα μας προς τα εμπρός, γιατί έτσι θα καταπονείται η πλάτη. Ο διασκελισμός πρέπει να είναι κανονικός και όχι μεγάλος. Κι αν θέλετε να αυξήσετε την ταχύτητα, κάντε περισσότερα βήματα και όχι μεγάλους διασκελισμούς. Να βαδίζετε με σταθερό βήμα, πάντα σε ίσιο έδαφος και όχι σε ανηφόρες. Οι γυμναστές συστήνουν ότι όταν ξεκινάτε το βάδισμα, καλό είναι να βαδίζετε για λίγα λεπτά με αργό ρυθμό κάνοντας κάποιες απλές κινήσεις με τα χέρια..και έπειτα να αυξάνετε την ταχύτητά σας. Το βάδισμα περιορίζει τον κίνδυνο για απώλεια μυϊκής μάζας και κατάγματα, ενώ μειώνει τους κινδύνους επιπλοκών στο διαβήτη. Και προπάντων για την εποχή μας, βελτιώνει την ψυχολογική κατάσταση, καθώς μειώνει το στρες, φέρνει ευεξία, καλή διάθεση!